|
(تەڭرىتاغ تورى خەۋىرى)
سىياسىتى : ھازىر يۈرگۈزىلىۋاتقان ئاساسىي قانۇن 1814 – يىلى 5 – ئاينىڭ 17– كۈنى يولغا قويۇلغان بولۇپ ، كېيىن كۆپ قېتىم ئۆزگەرتىش كىرگۈزۈلگەن . ئاساسىي قانۇندا نورۋېگىيىدە پادىشاھلىق تۈزۈم يۈرگۈزۈلىدۇ ، پادىشاھ بولسا دۆلەتنىڭ ئالىي رەھبىرى ، قوشۇمچە قوراللىق قىسىمنىڭ قوماندانى ، بىراق پارلامېنتنى تارقىتىش ھوقۇقى بولمايدۇ . پارلامېنىت يۇقىرى تۆۋەن ئىككى پالاتادىن تەشكىل تاپىدۇ . قانۇن بەلگىلەشتە ئالدى بىلەن تۆۋەن پالاتا مۇزاكىرە قىلغاندىن كېيىن يۇقىرى پالاتا مۇزاكىرە قىلدۇ ، باشقا ئىشلارنى ئىككى پالاتا بىرلىكتە مۇزاكىرە قىلىدۇ .
ئىقتىسادى : نورۋېگىيە — ھازىرقى زامان سانائىتىگە ئىگە بولغان تەرەققىي قىلغان دۆلەت . ھازىر ئېچىشقا بولىدىغان خام نېفىتنىڭ زاپىسى 4 مىليارد 280 مىڭ كۇب مېتىر ، تەبئىي گاز 4 تىرلىئون كۇب مېتىر . ئۇنىڭدىن باشقا كان بايلىقلىرىدىن: كۆمۈر 200 —500 مىليون توننا ، تۆمۈر 30 مىليون توننا ، تىتان 18 مىليون توننا كېلىدۇ . سۇ بايلىقى ئىنتايىن مول بولۇپ ، ئېچىشقا بولىدىغان سۇ ئېلېكتر بايلىقى تەخمىنەن بىر تىرلىيون 870 مىليون كىلوۋات —سائەت بولۇپ ، ئېچىلغىنى %63 . شىمالىدىكى دېڭىز ياقىسىدا دۇنياغا داڭلىق بېلىقچىلىق مەيدانى بار . يېزا ئىگىلىك يەر كۆلىمى 10 مىڭ 463 كۋادرات كىلومېتىر ، بۇنىڭ ئىچىدە چارۋىچىلىق ئوتلاق يەر كۆلىمى 6329 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ . قوشۇمچە يېمەكلىكلەر ئۆزىنى قامدىيالايدۇ ، ئاشلىقنى ئاساسەن ئىمپورت قىلىدۇ . سانائەت دۆلەت ئىقتىسادىدا مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ ، ئاساسلىق ئەنئەنىۋى سانائەت تارماقلىرىدىن ماشىنسازلىق ، سۇ —ئېلېكتر ، مېتاللۇرگىيە ، خىمىيە سانائىتى ، قەغەز ياساش ، ياغاچ ماتېرىياللىرىنى پىششىقلاپ ئىشلەش ، بېلىق مەھسۇلاتلىرىنى پىششىقلاپ ئىشلەش ۋە كېمىسازلىق قاتارلىقلار بار . غەربىي ياۋروپادىكى ئەڭ چوڭ ئاليۇمىن ئىشلەپچىقىرىدىغان ۋە ئېكىسپورت قىلىدىغان دۆلەت بولۇپ ، ماگنىي ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى دۇنيادا ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ، سىلتسىي تۆمۈر قېتىشمىسى مەھسۇلاتىنىڭ كۆپ قىسمى ئېكىسپورت قىلىنىدۇ. 70 – يىللاردا نېفىت سانائىتى دۆلەت ئىقتىسادىنىڭ مۇھىم تۈۋرىكىگە ئايلانغان بولۇپ ، غەربىي ياۋروپادىكى ئەڭ چوڭ نېفىت ئىشلەپچىقرىدىغان دۆلەت . ئاساسلىق ساياھەت نۇقتىلىرىدىن ئوسلو ، بىرگېن ، روروس قاتارلىقلار بار .
ئاخباراتچىلىق ئىشلىرى : 1999 – يىلى پۈتۈن مەملىكەتتە نەشىردىن چىققان ھەر خىل گېزىتلەر 65 خىل بولۇپ ، كۈندىلىك تارقىتىش مىقدارى 2 مىليون 290 مىڭ پارچىغا يېتىدۇ . باشقا ژورناللار تەخمىنەن 110 خىلغا يېتىدۇ . ئاساسلىق گېزىتلەردىن ‹‹پوچتا كەچلىك گېزىتى›› ، ‹‹ دۇنيا يولى گېزىتى›› ، ‹‹كۈندىلىك گېزىت›› ، ‹‹بېرگىن گېزىتى›› قاتارلىقلار ، بۇنىڭ ئىچىدە تارقىتىش مىقدارى ئەڭ چوڭ بولغىنى ‹‹دۇنيا يولى گېزىتى›› .( NRK ) دۆلەتلىك رادىئو ئىستانىسىسى 1933– يىلى قۇرۇلغان .
نورۋېگىيە ئاخبارات ئاگېنتلىقى 1867 – يىلى 9 – ئاينىڭ 1 – كۈنى قۇرۇلغان بولۇپ ، نورۋېگىيىدىكى بىردىنبىر ئاگېنتلىق ، باش ئاگېنتلىق نورۋېگىيىنىڭ پايتەختى ئوسلودا قۇرۇلغان بولۇپ ، نورۋېگىيە گېزىتچىلىك پاي ھەسسىدارلىق شىركىتى خاراكتىرىنى ئالغان . دىرېكتور ۋە باش تەھرىر كومىتېت يىغىنىدا تەيىنلىنىدۇ . نورۋېگىيە ئاخبارات ئاگېنتلىقىنىڭ ئىقتىسادى ئاساسلىقى مەملىكەتتىكى 115 گېزىتخانا بەرگەن قەلەم ھەققى ۋە سۈرەت تىزىملاش ھەققىگە تاينىدۇ . نورۋېگىيە ئاخبارات ئاگېنتلىقىنىڭ پارلامېنتتا مەخسۇس خەۋەر گۇرۇپپىسى بار . بۇ ئاگېنتلىق شىمالىي ياۋروپادىكى ھەر قايسى دۆلەتلەرنىڭ ئاخبارات ئاگېنتلىقلىرى بىلەن قۇيۇق ئالاقە ھەمكارلىقى ئورناتقان .ئۇلارنىڭ يەنە بېيجىڭ ، موسكىۋا ، ۋاشىنگىتون ، بويىنغا ئەۋەتكەن دائىم تۇرۇشلۇق مۇخبىرلىرى بار . نورۋېگىيە ئاگېنتلىقى 1974 – يىلىدىن باشلاپ شىنخۇا ئاگېنتلىقى بىلەن ھەمكارلىشىشقا باشلىغان .
|